تعدادی از مهم ترین اشتباهات کارفرمایان در بازسازی ساختمانها
ساخت یا بازسازی ساختمان، یکی از مهمترین و پرهزینهترین سرمایهگذاریها در هر پروژه عمرانی است که موفقیت آن تا حد زیادی به تصمیمات کارفرما بستگی دارد. با این حال، بسیاری از کارفرمایان به دلیل نداشتن تجربه کافی، برنامهریزی نامناسب یا آگاهی محدود از فرآیندهای اجرایی، در طول پروژه با اشتباهاتی مواجه میشوند که میتواند موجب افزایش هزینهها، تأخیر در زمان اجرا و کاهش کیفیت نهایی ساختمان شود. انتخاب نادرست مصالح، برآورد غیردقیق هزینهها، همکاری با پیمانکاران غیرمتخصص و بیتوجهی به جزئیات فنی، از جمله خطاهای رایجی هستند که تأثیر مستقیمی بر روند اجرای پروژه دارند.
در این مقاله، مهمترین اشتباهات کارفرمایان در پروژههای ساختوساز و بازسازی ساختمان را بررسی میکنیم و راهکارهایی برای جلوگیری از این خطاها ارائه خواهیم داد. آشنایی با این موارد به شما کمک میکند تا با برنامهریزی دقیقتر، تصمیمگیری آگاهانهتر و مدیریت بهتر پروژه، از تحمیل هزینههای اضافی جلوگیری کرده و پروژهای باکیفیت و موفق را به سرانجام برسانید.
اشتباه در محاسبات و اندازه گیری ها
در بازسازی ساختمانها، یک اشتباه کوچک در اندازهگیریها و یا محاسبات میتواند هزینههایی بیدلیل و سهلانگارانه در بر داشته باشد. بهعنوان مثال، اندازهگیری درب و پنجرهها اگر با دقت خوبی انجام نشود و سفارش داده شود، هزینهای اضافی برای کارفرما در بر خواهد داشت. به همین دلیل، بهتر است اندازهگیریها و محاسبات توسط افراد متخصص در هر زمینهای انجام شود. به این دلیل که حتی اگر کارفرما یا نماینده ایشان فردی فنی باشد، باز هم افراد متخصص بهتر و دقیقتر میتوانند اطلاعات مورد نیاز خود را برداشت کرده و در خدمترسانی به کارفرما بهتر عمل کنند.

عدم برنامهریزی و طراحی اولیه دقیق
از بزرگترین اشتباهات، شروع کار بدون طراحی و مشاوره است. این کار میتواند منجر به دوبارهکاری، هدر رفتن مصالح و زمان، و در نهایت عدم رضایت از نتیجه نهایی شود. باید قبل از شروع، بدانید دقیقاً چه تغییراتی نیاز دارید و نتیجه نهایی چگونه خواهد بود.
کماهمیت دانستن آمادهسازی شرایط
در بازسازی ساختمان، قبل از شروع به کار بازسازی، بایستی محیط را برای کار آماده کنید. چنانچه به این مهم توجه نکنید و ساختمان آنطور که باید آماده کار نشده باشد، ممکن است به قسمتهای بیشتری در حین بازسازی آسیب وارد شود و این باعث افزایش هزینهها خواهد شد. پس اگر قصد بازسازی هر قسمت از ساختمان را دارید، با حوصله و بهطور کامل آن قسمت را برای بازسازی آماده کنید.
بیرون ریختن تمام وسایل ساختمان
این موضوع هم به آمادهسازی شرایط جهت بازسازی برمیگردد. در مورد قبل، برخی از کارفرمایانی که قصد بازسازی بخشی از ساختمان را دارند، هیچگونه اقدامی در جهت آمادهسازی شرایط انجام نمیدهند. در مقابل، برخی از کارفرمایان شرایط را بیش از حد ممکن آماده میکنند؛ بهگونهای که کل ساختمان را تا بعد از بازسازی قسمت مربوطه تخلیه میکنند، در صورتی که چنین کاری نیاز نیست.
عدم استفاده از ابزار مناسب
ابزارآلات نامناسب در پروژه خیلی بیشتر از مصالح نامناسب میتواند ایجاد مشکل کند. ابزارآلات نامناسب بهصورت مستقیم در افزایش هزینهها و کاهش ایمنی پروژهها دخالت دارند. بهعنوان مثال، در استفاده از ابزارآلات مهم و خاص که افراد متخصص با آنها کار میکنند و ایمنی در استفاده از آنها بسیار مهم است، میتوانیم شاهد خسارتهای حتی جانی باشیم. یا اینکه باعث شود نیروی کار به هر دلیلی و به هر طریقی مصدوم شده و به سلامت او آسیبی برسد. کیفیت ابزارآلات ساختمانی در کارگاههای ساختمانی از درجه اهمیت بسیار بالایی برخوردار است که بایستی در استفاده و کاربرد آنها بسیار دقت شود.
ساخت سرویسهای بهداشتی کوچک، مانند حمام
از دیگر اشتباهاتی که ممکن است برخی از کارفرمایان مرتکب شوند، کوچک در نظر گرفتن سرویسهای بهداشتی است. این کار میتواند دلایل مختلفی داشته باشد که مهمترین آنها شاید اضافه کردن به متراژ سایر قسمتهای ساختمان باشد. این موضوع شاید برای بسیاری از کارفرمایان اتفاق افتاده باشد، اما زمانی که ساختمان به بهرهبرداری میرسد و سرویسها مورد استفاده قرار میگیرند، سخت شدن کاربری سرویسها این اشتباه کارفرما را مشخص میکند. شاید حتی سرویسها برای استفاده معمولی مناسب باشند، اما چنانچه قصد استفاده از تجهیزات دیگری مثل توالت فرنگی یا وان بزرگتر برای حمام باشد، سرویسها دیگر پاسخگوی نیاز افراد نیستند.
عدم توجه به نورپردازی
نورپردازی میتواند یکی از مهمترین مواردی باشد که در زیبایی داخلی و خارجی ساختمان نقش دارد. در طراحی داخلی ساختمان، سعی کنید حتماً از نورپردازی بهره ببرید. توجه به نورپردازی بایستی در مراحل اولیه ساختوساز باشد تا از به وجود آمدن خرابیهای احتمالی جلوگیری به عمل بیاید. همچنین، یکی دیگر از قسمتهایی که نورپردازی میتواند در آن به کار برده شود، نمای بیرونی ساختمان است. نمای ساختمان از بهترین بخشهای ساختمان است که با نورپردازی، اعتبار و زیبایی ویژهای به ساختمان میدهد.

انتخاب دکوراسیون و وسایل منزل مطابق با آخرین مدهای روز
دکوراسیون مطابق با مد روز، بعد از مدتی دیگر مد روز نیست و مدلهای جدیدتر آن وارد بازار شدهاند. به همین دلیل، حتماً دقت کنید که در انتخاب دکوراسیون داخلی ساختمان تنها به مد روز بودن وسایل توجه نکنید، زیرا بعد از مدت کوتاهی پشیمان خواهید شد. بهجای آن میتوانید به بودجه، سلیقه و… توجه کنید که در این صورت خشنودی و رضایت بیشتری نیز خواهید داشت.
عدم توجه کافی به ابعاد دربها و پنجرهها
در نظر نگرفتن ابعاد و اندازه مناسب برای پنجرهها، در زمان بهرهبرداری دردسرساز خواهد شد. چنانچه به این موضوع توجه نشود، مشکلاتی نیز در پی خواهد داشت. پنجرهها یا به اندازه کافی نورگیر نیستند و نمیتوانند ارتباط خوبی با بیرون ایجاد کنند، یا بیش از حد بزرگ هستند و مشکلات دیگری در پی دارند. همچنین دربها نیز اگر اندازههای مناسبی نداشته باشند، میتوانند آسایش را از افراد بگیرند. از مهمترین مشکلاتی که دربها به وجود میآورند، دشواری در جابهجایی و منتقل کردن اثاثیه منزل است.

عدم نگهداری ابزار و مصالح در مکان مناسب
در حین ساختوساز، یکی از مهمترین نکاتی که باید در کارگاهها مورد توجه قرار بگیرد، محل نگهداری و دپوی مصالح ساختمانی است. به دلیل اهمیت بالای این موضوع، در اکثر کارگاههای ساختمانی به این مورد توجه میشود و مصالح و ابزارآلات در مکانهای مناسب نگهداری میشوند. اما در برخی کارگاهها، عدم توجه به این موضوع مهم، خسارتهای مالی سنگینی را به کارفرما وارد میکند. چند دقیقه باران، ترکیدگی لوله آب، عبور و مرور وسایل نقلیه کارگاهی و… باعث میشوند که به کارفرما خسارت وارد شود.
عدم استفاده از مصالح دوستدار محیط زیست
این موضوع را نمیتوان صرفاً یک اشتباه عنوان کرد. اما بهصورت کلی، اگر کارفرمایی شرایط استفاده از مصالح دوستدار محیط زیست را داشته باشد و این کار را نکند، میتوانیم بگوییم اشتباه کرده است. با وجود شرایط نابسامانی که در کره خاکی حاکم است، روزبهروز به اهمیت محیط زیست افزوده میشود. در عمران و ساختمانسازی هم این موضوع مورد توجه جدی قرار گرفته است.
عدم دقت کافی در انتخاب رنگها در ساختمان
استفاده از هر نوع رنگ باید در جای مخصوص و مناسب خود باشد. بهعنوان مثال، از رنگهای مات در رنگآمیزی سقفها و در برخی موارد، رنگآمیزی دیوارها استفاده میشود. از رنگهای نیمهبراق هم در مکانهایی مثل سرویسها استفاده میشود. رنگهای براق بیشتر در اتاقها استفاده میشوند.
ساختن راهرو و راهپلههای باریک
در بازسازی نمای ساختمان، هستند افرادی که به ابعاد و عرض راهپلهها و راهروها کمتر توجه میکنند. این مسئله بعد از اتمام کار بیشتر مشخص میشود که چه مشکلاتی میتواند به وجود بیاورد؛ مشکلاتی مثل رفتوآمد سخت، سخت شدن جابهجایی وسایل و…
نادیده گرفتن مسائل ایمنی
در بازسازیها، مسلماً کمتر از کارگاههای ساختمانی به مسائل ایمنی توجه میشود. این موضوع باعث به وجود آمدن حوادثی میشود که جبران کردن آنها بسیار سختتر از رعایت کردن مسائل ایمنی است. در نتیجه، شدیداً توصیه میشود که به بزرگی و کوچکی کار توجه نکنید و مسائل ایمنی را حتماً رعایت کنید.
عدم داشتن اطلاعات کافی و مناسب
برخی از کارفرمایان گاهی اوقات به دلیل نداشتن اطلاعات کافی به مشکل میخورند. قصد بازسازی ساختمان خود را دارند، اما از قوانین مطلع نیستند، یا قوانین را میدانند اما از قوانین جدید مطلع نیستند. این باعث میشود که بعد از اقدام کردن و شروع به کار، به مشکلات بسیار جدی برخورد کنند.
عدم توجه به بازسازی شبکه برق ساختمان
از دیگر مسائل بسیار مهمی که در بازسازی به آن کمتر توجه میشود، بازسازی شبکه برقکشی و سیمکشی ساختمان است. چون این مسئله بسیار پرکار و هزینهبر است، خیلی از کارفرمایان از آن طفره میروند. اما باید دقت داشته باشیم که بازسازی سیستم برقکشی ساختمان یکی از موارد مهمی است که در بازسازی ساختمانهای قدیمی باید حتماً انجام شود.
عدم دقت کافی در انتخاب سبک معماری ساختمان
بسیار پیش میآید که کارفرمایان ساختمانهای قدیمی را خریداری کرده و اقدام به بازسازی آن ساختمان میکنند. در بازسازی باید دقت شود که سبک معماری ساختمان حفظ شود، زیرا آن ساختمان و فضاهای آن برای همان سبک معماری ساخته شدهاند و ممکن است در سبک معماری جدید نتوانند نیازهای کارفرما را آنطور که باید برطرف کنند.
عدم اخذ پروانههای مورد نیاز مربوطه
کارفرمایان باید دقت کنند که بدون اخذ پروانههای مورد نیاز، به هیچ عنوان اقدام به فعالیتهای ساختمانی نکنند، زیرا همانطور که اطلاع دارید، در این مورد با شهرداری به مشکل خواهید خورد.
عدم دقت کافی در انتخاب بودجه مورد نیاز
حتماً باید قبل از اقدام برای بازسازی، تمامی مخارج و هزینههای ریز را بهدرستی محاسبه کنید و با بودجه خود مقایسه کنید تا در میانه کار با کمبود بودجه مواجه نشوید. در بازسازی شاید این کم بودن بودجه زیاد به چشم نیاید و بتوان کار را جمع کرد، اما در کارهای بزرگ، قطعاً باعث ورشکستگی کارفرما میشود.

اشتباهات بزرگ کارفرمایان در پروژه های ساختمانی
استفاده از مصالح ارزان و کم کیفیت
یکی از بزرگترین اشتباهاتی است که هر ساختمانساز میتواند مرتکب شود. ضرر استفاده از مصالح ساختمانی ارزانقیمت و کمکیفیت با گذشت زمان مشخص میشود. این مصالح میتوانند هزینههای غیرمستقیم را بهشدت افزایش دهند. بهعنوان مثال، پنجره کمکیفیت، آجر یا سایر مصالح کمکیفیت باعث افزایش مصرف انرژی در ساختمان میشوند. همچنین، هزینههای بازسازی به دلیل استفاده از مصالح کمکیفیت، میتواند بسیار بیشتر از هزینههای اولیه در جهت استفاده از مصالح باکیفیتتر و بادوامتر باشد. در نتیجه، توصیه میشود از همان ابتدا از مصالح باکیفیت بالا استفاده شود.
البته ناگفته نماند که بسیاری از مصالح ارزانقیمت نیز در بازار موجود هستند که نهتنها کیفیت کمی ندارند، بلکه از بسیاری از مصالح با قیمت بالاتر نیز باکیفیتتر و بهتر هستند.

پیشفروش واحدهای ساختمانی
پیشفروش واحدهای ساختمانی بهراحتی میتواند باعث ورشکستگی کارفرما شود. با وجود تورم بالا و عدم ثبات قیمتهای مصالح و ابزارآلات ساختمانی، تفاوت زیادی در قیمت واحدهای ساختمانی در ابتدای شروع پروژه با زمان بهرهبرداری پروژه وجود دارد. طبق قوانین پیشفروش، کارفرما موظف است که ملک را بعد از کامل شدن ساخت، تحویل خریدار دهد. به همین دلیل، کارفرما نمیتواند ادعا کند که به دلیل افزایش قیمت، خریدار باید مبلغ بیشتری از قرارداد پیشفروش را بپردازد. این موضوع باعث میشود که بسیاری از کارفرمایان ورشکست شوند و مشکلات زیادی برای آنها به وجود بیاید.
یک روش بسیار کاربردی در پیشفروش این است که کارفرما و خریدار قراردادها را به گونهای تنظیم کنند که دقیقاً میزان تورم و نوسانات قیمت مشخص شده باشد. یعنی مشخص کنند که اگر مثلاً تا ۱۵ درصد تورم داشتیم، کارفرما باید آن را پرداخت کند و خریدار در این بین نقشی ندارد، اما اگر تورم و افزایش قیمتها بیشتر از درصد مشخصشده تغییر کرد، هم کارفرما و هم خریدار در جبران ضرر کارفرما مشارکت کنند.
مشورت نکردن با وکیل در نوشتن قراردادها
کارفرمایان باید به قوانین و مقررات مربوط به کار خود اشراف کامل داشته باشند. اما در هر صورت، توصیه میشود که حتماً با یک وکیل در مورد قوانین و مقررات مشورت داشته باشند. قراردادهایی را که با پیمانکاران مختلف عقد میکنند، حتماً با وکیل خود بررسی کنند تا چنانچه موردی در قراردادها وجود داشت، برطرف شود و از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری شود. قراردادها اهمیت بسیار بالایی دارند، بهطوری که حتی ممکن است کارفرما به دلیل مسائل حقوقی که پیش میآید، به مشکلات جدی برخورد کند و حتی به زندان برود که در این صورت به کلی اعتبار خود را از دست میدهد.
استفاده از پیمانکاران ارزانقیمت
بسیاری از کارفرمایان کار خود را به پیمانکارانی میدهند که صرفاً قیمت ارزانتری را پیشنهاد میدهند. باید به این مورد مهم توجه کنیم که بسیاری از پیمانکارانی که پیشنهاد اجرای کار ارزان را میدهند، بیتجربه هستند و کارفرما باید در انتخاب این پیمانکاران دقت زیادی کرده و یا کار را به پیمانکاران باتجربهتر بدهد، یا اینکه قراردادهای محکم و قوی با این پیمانکاران منعقد کند. البته ناگفته نماند که پیمانکاران زیادی هم هستند که علاوه بر قیمت پایین، کیفیت کاری بسیار خوبی نیز دارند.
انتخاب غیرحرفهای پیمانکاران کل و جزء
در برخی موارد، کارفرمایان به دلیل عدم اطلاع یا نبود بستر مناسب، نمیتوانند پیمانکاران حرفهای را انتخاب کنند. به همین دلیل، به درخواست هر بازاریابی که برای انجام کار تخصصی خود در محل پروژه حضور پیدا کرده است، جواب مثبت میدهند. مسلماً این تصمیم کارفرما درست نیست و باید در این انتخاب دقت زیادی کرده و تحقیقات کافی انجام دهد.
خوشبختانه ناب ساخت بستری را فراهم کرده است که کارفرمایان و پیمانکاران سراسر کشور بتوانند با هم در ارتباط باشند. در این وبسایت، کارفرمایان اعلام نیاز میکنند و پیمانکاران به نیاز کارفرمایان پاسخ میدهند. در این بین، کارفرمایان میتوانند با دقت بالا و بررسی همه مشخصات و سوابق پیمانکاران، بهترین پیمانکار را برای کار خود انتخاب کنند.
استفاده از روشها و محصولات سنتی
استفاده از روشها و محصولات سنتی یکی دیگر از اشتباهاتی است که اکثر کارفرمایان انجام میدهند. محصولاتی مثل آجر برای دیوار، سبکهای قدیمی نماسازی با متریالهای سنتی و…، در حالی که میتوانند از روشها و مصالح نوین ساختمانی استفاده کنند که مطابق با فناوریهای روز دنیا هستند. مصالح و روشهای نوینی که وارد بازار میشوند، قبل از عرضه، مورد آزمایشها و تستهای متعددی قرار میگیرند و پس از تأیید در این آزمایشها وارد بازار شده و به مصرف میرسند. در نتیجه، کارفرمایان بایستی استفاده از مصالح و روشهای نوین را آغاز کرده و پروژههای خود را بر این اساس پیش ببرند.
عدم مهارت در فروش واحدها
مهارت در فروش یکی از مهمترین مهارتهایی است که یک ساختمانساز و کارفرما بایستی داشته باشد. مهارت در فروش است که میتواند سود کارفرما را تا چندین برابر افزایش دهد. چنانچه ساختمانساز این مهارت را نداشته باشد، نمیتواند واحدهای ساختمان خود را آنطور که باید بفروشد و سود او از پروژه کاهش مییابد. به همین دلیل، توصیه میشود که با افرادی که مهارت فروش دارند مشورت کنید یا مهارت خود را در فروش افزایش دهید.
عدم آگاهی از قوانین
عدم آگاهی از قوانین و مقررات یکی از مهمترین مواردی است که یک ساختمانساز و کارفرما باید از آنها مطلع باشد. شروع پروژه بدون اطلاع از قوانین و مقررات موجود، باعث جریمههای سنگین از طرف شهرداری یا نهادهای مربوطه خواهد شد. گاهی جریمهها آنقدر زیاد هستند که حتی باعث ورشکستگی کارفرما میشوند. بهعنوان مثال، کارفرما نمایی را بدون اطلاع کمیته نما اجرا میکند، اما این نما بعد از اجرا توسط کمیته نما مورد تأیید قرار نمیگیرد و کارفرما موظف است نمای ساختمان را تغییر دهد که این موضوع هزینههای بسیار زیادی را برای او به همراه خواهد داشت. در نتیجه، قبل از هر اقدامی باید از قوانین و مقررات اطلاع پیدا کنید.
عدم نظارت بر اجرای کار پیمانکاران مختلف
متأسفانه برخی از نیروهای کار در پروژههای مختلف، چنانچه متوجه شوند که نظارت دقیقی بر اجرای کار آنها نمیشود، از اجرای صحیح کار طفره میروند و کار را به نحو احسن انجام نمیدهند. کارفرما ممکن است بعدها متوجه این موضوع شود، اما دیگر کاری از دست او برنیاید. بهعنوان مثال، کاشیکار بهدرستی کار را اجرا نمیکند و بعد از مدت کوتاهی بهرهبرداری از پروژه، مشکلاتی از قبیل نمدادگی، کنده شدن کاشیها و… به وجود میآید.
عدم مشورت با شرکتهای ساختمانی
به کارفرمایان بیتجربه و کمتجربه اکیداً توصیه میشود که قبل از شروع پروژه با شرکتهای ساختمانی باتجربه مشورت کنند تا بتوانند نتیجه بهتری بگیرند. عدم مشورت و شروع پروژه بدون تجربه کافی، بهراحتی میتواند کارفرما را ورشکست کند. علم بدون تجربه در ساختوساز کافی نیست و تجربه یکی از ویژگیهای اصلی کارفرمایان موفق است.
کارفرما حداقل ۸۰ درصد بودجه پروژه را داشته باشد
یکی دیگر از اشتباهاتی که کارفرمایان ممکن است مرتکب شوند، این است که بدون بودجه کافی پروژه را شروع کنند. در شرایط تورم و عدم ثبات قیمتها، بزرگترین اشتباه این است که بدون بودجه کافی پروژه ساختمانی را آغاز کنیم. توصیه میشود که کارفرما حداقل ۸۰ درصد بودجه مورد نیاز کل پروژه را در اختیار داشته باشد و سپس پروژه را آغاز کند.
خرید با عجله و بدون تحقیق
خرید عجولانه و بدون اطلاعات کافی میتواند خسارت و هزینه برای کارفرما به همراه داشته باشد. بهعنوان مثال، به هیچ عنوان نباید از بازاریابهایی که به پروژهها سر میزنند، در همان مرحله اول خرید کرد. حتی اگر از محصول آنها خوشتان بیاید، باید حتماً قرار ملاقات بگذارید و بعد از تحقیق و بررسیهای لازم اقدام به خرید کنید.
صرفهجویی در برخی هزینههای بسیار مهم
یکی از مواردی که ممکن است کارفرمایان برای کاهش هزینهها انجام دهند، این است که سعی میکنند همه کارها را خودشان انجام دهند و نیروی دیگری استخدام نکنند. برای پروژههای ساختمانی حتماً باید افراد قابل اعتماد و کاربلد را در بخشهای مختلف به کار گرفت تا پروژه به نحو احسن انجام شود. بهعنوان مثال، سرپرست کارگاه باتجربه، مسئول خرید و… از نیروهای مورد نیاز هر پروژه هستند و کارفرما نباید به بهانه صرفهجویی در هزینهها از این نیروها صرفنظر کند.
شروع چند پروژه بهصورت همزمان
شروع چند پروژه بهصورت همزمان باعث میشود که کارفرما تمرکز کامل بر روی کار نداشته باشد و ممکن است اجرای پروژهها به نحو احسن انجام نشود. مگر اینکه بودجه کامل سه پروژه را داشته باشد و برای هر پروژه نیروهای سرپرست را مشخص کند تا کار را به جای کارفرما پیش ببرند. اما بهصورت کلی، توصیه میشود که هر پروژه بهصورت جداگانه اجرا شود و بعد از اتمام آن، پروژه بعدی شروع شود.
استفاده از نیروهای روزمزد
یکی دیگر از اشتباهات بزرگی که کارفرمایان میکنند، استفاده از نیروهای روزمزد است. متأسفانه طبق مشاهداتی که انجام شده، در بین بسیاری از نیروهای کار وجدان کاری دیده نمیشود. نیروهای روزمزد در درازمدت هزینهها را بسیار بالا میبرند، در حالی که کار آنطور که باید پیش نرفته است. اکیداً توصیه میشود که کارها را یا بهصورت کنترات (قراردادی) یا بهصورت متری به نیروهای کار بسپارید.
استفاده از نیروهای آشنا و فامیل در پروژه
فکر نمیکنم این مورد نیازی به توضیح داشته باشد. استفاده از نیروهای آشنا در پروژه باعث به وجود آمدن روابطی میشود که برای پروژه ضرر به همراه دارد. اما اگر به هر دلیلی این کار انجام شد، از قبل مشخص شود که در کار هیچگونه رابطهای وجود ندارد و رابطه کاری، رابطه کارگر و کارفرما است.
عدم استفاده از قراردادهای مکتوب برای برخی نیروها
برخی از کارفرمایان هستند که با نیروهای کاری خود گاهی بهصورت شفاهی صحبت میکنند و شرایط کار، حقوق و… را بهصورت شفاهی برای آنها مشخص میکنند که کاری بسیار اشتباه است. اکیداً توصیه میشود که حتی با کوچکترین عضو و نیروی کاری پروژه نیز قرارداد بهصورت مکتوب تنظیم شود. به هیچ عنوان کارفرما نباید بهصورت شفاهی با هیچ نیروی کاری به توافق برسد.

