مهندسی نما چیست؟ معرفی کامل + وظایف و دوره های مهندسی نما در دنیا

مهندسی نما چیست؟

مهندسی نما یک فرآیند تخصصی برای طراحی، انتخاب مصالح، محاسبات فنی، دیتیلینگ و اجرای نمای ساختمان است. در این رویکرد، نما فقط یک پوشش ظاهری نیست؛ بلکه به‌عنوان بخشی عملکردی از ساختمان بررسی می‌شود.

در مهندسی نما، عواملی مانند ایمنی و پایداری، وزن مصالح، نحوه اتصال به سازه، مقاومت در برابر باد و شرایط محیطی، آب‌بندی، عایق‌کاری حرارتی و صوتی و انبساط و انقباض مصالح مورد بررسی قرار می‌گیرند.

هدف اصلی مهندسی نما، تبدیل ایده معماری به یک سیستم نمای ایمن، بادوام، قابل اجرا و اقتصادی است. به همین دلیل، مهندس نما باید علاوه بر شناخت معماری و مصالح، با اصول سازه، جزئیات اجرایی و روش‌های نصب نیز آشنا باشد.

به زبان ساده، مهندسی نما یعنی تبدیل طرح معماری به نمایی واقعی و قابل اجرا که در کنار زیبایی، عملکرد فنی و دوام مناسبی نیز داشته باشد.

مهندس نما کیست؟

پیش‌زمینه اصلی مهندسین نما رشته ساختمان و عمران است اما زمینه‌های بیشتری را شامل می‌شود. مهندسی نمای ساختمان حرفه‌ی کاملا صنعتی است که به حوزه‌ی ساخت و تولید کاملا مرتبط می‌شود و باید مهندسین نما این پیش‌زمینه را در حوزه‌ی صنعت و زیبایی بیشتر از بقیه مهندسان داشته باشند. زیرا نمای ساختمان چهره و هویت هر ساختمان است بنا بر این از نظر زیبایی با مهندسین معمار تقریبا می‌تواند برابری کند یا حتی چیزی بیش از آنها به همراه داشته باشد.

انواع نما:

نگاهی جامع نمای ساختمان به عنوان اولین و مهم‌ترین عنصر در برخورد با هر بنا، نقش تعیین‌کننده‌ای در زیبایی بصری و هویت آن دارد. انتخاب نوع نما، با توجه به تنوع گسترده‌ای از مصالح و سبک‌ها، به عوامل متعددی از جمله کاربری ساختمان، شرایط اقلیمی، بودجه و سلیقه کارفرما بستگی دارد.

انواع اصلی نما عبارتند از:

• جی اف ار سی(GFRC): نمایی بسیار محبوب و مقاوم، قابل تولید و اجرا به صورت کاملا سفارشی با توجه به سلیقه و نظر کارفرما، همچنین قابلیت تولید در طرح و ابعاد دلخواه.
• سنگ طبیعی: با دوام بالا، زیبایی طبیعی و تنوع رنگ و طرح، انتخابی ایده‌آل برای نماهای کلاسیک و لوکس است.
• آجر: نمایی سنتی و اصیل با عایق حرارتی مناسب و دوام بالا.
• شیشه (Curtain Wall): برای ساختمان‌های مدرن و تجاری مناسب بوده و با فراهم کردن نور طبیعی و دید باز، فضایی دلپذیر ایجاد می‌کند.
• کامپوزیت: سبک، مقاوم و با تنوع رنگ بالا، برای نماهای مدرن و صنعتی انتخاب مناسبی است.
•  بتن اکسپوز: نمایی مدرن و مینیمالیستی با مقاومت بالا در برابر شرایط جوی.
• چوب: نمایی گرم و طبیعی با عایق حرارتی خوب، اما نیازمند نگهداری مداوم.
• سرامیک: با دوام بالا، مقاوم در برابر تغییرات دما و تنوع طرح و رنگ.
• فلز: با دوام بسیار بالا و ظاهر صنعتی، برای ساختمان‌های مدرن و تجاری مناسب است.
• سبز (زیستی): با استفاده از گیاهان و فضای سبز، به بهبود کیفیت هوا و کاهش دمای محیط کمک می‌کند.

عوامل موثر در انتخاب نوع نما:

کاربری ساختمان: نماهای مسکونی، تجاری، اداری و صنعتی هر کدام نیازمند مصالح و سبک‌های خاص خود هستند.
شرایط اقلیمی: مقاومت در برابر رطوبت، بارندگی، باد و تغییرات دمایی از جمله عوامل مهم در انتخاب مصالح نما است.
بودجه: هر نوع نما هزینه‌های متفاوتی دارد و انتخاب مصالح به بودجه در نظر گرفته شده بستگی دارد.
سلیقه کارفرما: سلیقه و سبک معماری مورد نظر کارفرما در انتخاب نوع نما نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

اهمیت استفاده از مهندس نما در ساختمان سازی

هنگامی که پروژه‌ای ساختمانی پایه‌گذاری می‌شود، باید در همان ابتدای کار فردی به عنوان مهندس نما برای ساختمان در نظر گرفته شود. در واقع، برای تشکیل تیم طراحی ساختمان وجود مهندس نما از الزامات می‌باشد. چرا که در غیر این صورت ممکن است مشکلاتی همچون میزان عقب نشینی ساختمان و پیشروی نما به سمت بیرون به درستی مورد محاسبه قرار نگیرد و مشکلات جدی را به وجود آورد. البته این تنها یکی از دلایلی است که بر اهمیت مهندسی نما می‌افزاید. بنابراین، می‌توان به لزوم استفاده از مهندس نما پی برد.

مهمترین امور مربوط به مهندسی نما

فردی که به عنوان مهندس نما شناخته می‌شود باید اطلاعات جامعی در رابطه با انواع سازه‌ها، انرژی، نوع معماری هر ساختمان و دیتیل‌های اجرایی داشته باشد. به طور کلی، امور مربوط به مهندسین نما به شرح زیر می‌باشد:

• شرایط آب و هوایی: قبل از هر چیزی باید به وضعیت آب و هوایی منطقه پرداخته شود. چرا که نمای ساختمان در خط مقدم مسائل آب و هوایی قرار دارد.
• رفتار سازه ای: هر ساختاری، سازه‌ی مخصوص به خود را دارد که نشان دهنده‌ی رفتارهای ویژه‌ی خودش است و باید مورد بررسی قرار گیرد.
• تعامل با سازه اصلی: مهندسی نما باید در نظر داشته باشد که نما به عنوان یک سازه‌ی خود ایستا شناخته نمی‌شود. در واقع، نما باید بتواند وزن خود را به سازه اصلی انتقال دهد. بنابراین، اگر سازه اصلی ایستا باشد، طبیعتا نمای آن هم ایستا خواهد بود.
•  انتقال حرارت از نما: باید توجه داشت که نما صرفا هدر دهنده حرارت نیست و گاهی می‌تواند به عنوان دریافت کننده نیز شناخته شود.
•  بهره‌وری انرژی: انرژی یکی از بحث‌های مهم در دنیا است. مهندسی نما با طراحی مناسب می‌تواند از هدر رفت انرژی جلوگیری نماید.
• تهویه: این موضوع بیشتر مربوط به مهندسی تاسیسات است. اما باید بگوییم که نمای ساختمان هم می‌تواند این کار را انجام دهد. به همین دلیل لازم است مهندسین نما راهکاری مناسب را در نظر بگیرند.
• ماندگاری: همه‌ی قسمت‌های ساختمان باید از پایداری و ماندگاری مناسبی برخوردار باشند. از این رو، نمای ساختمان هم باید طبق تعریفی که برای آن در نظر گرفته شده است، از پایداری برخوردار باشد.
• حریق: استفاده از نمای نامناسب می‌تواند در مواقع آتش‌سوزی صدمات جبران ناپذیری را به دنبال داشته باشد.
• آکوستیک: این مورد از مهندسی نما در ایران کمتر مورد توجه است. این مورد می‌تواند از ورود آلودگی‌های صوتی جلوگیری کرده و آسایش ساکنان را به همراه داشته باشد.

چالش های پیش رو در این رشته

مهندسی نما هم مانند هر حرفه‌ی دیگری دارای چالش‌ها و تهدیدهایی می‌باشد که باید مورد توجه قرار گیرد. از جمله این چالش‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

1. چالش سازه: در ساختمان‌هایی که ارتفاع آن ها بیشتر از 60 متر باشد، محاسبه بار باد بسیار سخت بوده و باید از روش‌هایی مانند تونل باد استفاده نمود.
2. چالش روش نصب: طبیعی است که در هر ساختمانی متناسب با دسترسی‌هایی که به خیابان، همسایه‌ها، ترافیک، جرثقیل، تاور یا بالابر دارد، می‌توان از استراتژی‌های متفاوتی برای نصب نما استفاده کرد. برای اجرای این استراتژی‌ها لازم است مواردی همچون روش ارسال بار، انبار و دپو، جابجایی کالا در طبقات، نصب و آب‌بندی نما مورد بررسی قرار گیرد.
3. تدوین اسناد مهندسی: یکی از الزامات اساسی در مهندسی نما تهیه دیتیل‌های کلی و جزئی می‌باشد. در واقع، اجرای نمای مورد نظر بدون استفاده از شاپ‌های دقیق اجرایی خداحافظی با کیفیت و نظارت مناسب می‌باشد.
4. قوانین ایمنی: همان طور که می‌دانید، یکی از خطرات اصلی در ساختمان سقوط قطعات نما به هنگام زلزله می‌باشد. از همین رو، لازم است که مهندسین نما تا حد امکان دیتیل‌های خشک را جایگزین مصالح ماسونری نمایند.
5. پیش بینی دسترسی و نگهداری نما: از دیگر چالش‌های پیش‌روی مهندسی نما نظافت و تعویض قطعات نما پس از بهره‌برداری است. معمولا بعد از بهره‌برداری از نما نیاز است تا هر از گاهی نما با استفاده از روش‌های روف‌کار، اسپایدر، مونو ریل و یا هر روش دیگری نظافت شود. از همین رو، لازم است در طراحی نما این موارد مورد توجه قرار گیرد.